تعریف ساده
برنج راتون یا دونوج، برنجی است که بدون کاشت مجدد، از جوانه‌های باقیمانده ساقه‌های برنج کشت اول به دست می‌آید. بعد از برداشت محصول اول، کشاورز ساقه‌های شلتوک را می‌برد و زمین را آبیاری می‌کند. ساقه‌های جدید از ریشه‌ها رشد کرده و خوشه برنگ تشکیل می‌دهند. هیچ بذر یا نشاء جدیدی کاشته نمی‌شود.
راتون با کشت دوم چه فرقی دارد؟
راتون با کشت دوم چه فرقی دارد؟
| ویژگی | راتون (دونوچ) | کشت دوم |
|---|---|---|
| کاشت جدید | ندارد | دارد (شخم و نشاکاری کامل) |
| هزینه تولید | پایین | بالاتر |
| مدت رشد | کوتاه (۳۵–۶۵٪ کشت اصلی) | کامل مانند کشت اول |
| قیمت | گران‌تر (محصول کم) | ارزان‌تر |
| عطر و طعم | خوش‌طعم‌تر و خوش‌عطرتر | خوب اما کمتر از راتون |
| مصرف سم و کود | بسیار کم یا صفر | بیشتر |
| میزان محصول | بسیار محدود | بیشتر از راتون |
اسامی محلی
• گیلان: راتون، شاه‌بج، شی ورز، ورزازاکی
• مازندران: دونوج، جگل، چین دوم
• نام علمی: رتونینگ (Ratooning) — از واژه لاتین Retonsus به معنای درو کردن
ارقام مناسب راتون
فقط ارقام زودرس و طبع‌گرم قابل استفاده‌اند:
✅ طارم، هاشمی، امرالهی
❌ فجر، شیرودی (دیررس — مناسب نیستند)
آمار تازه گیلان (آبان ۱۴۰۵)
بر اساس گزارش سازمان جهاد کشاورزی گیلان:
۸۰ هزار هکتار زیر کشت راتون
بیش از ۵۰ هزار هکتار تاکنون برداشت شده
برآورد ۸۰ هزار تن محصول
قیمت: حدود ۵۵۰ هزار تومان هر کیلو
مناطق پیشتاز: صومعه‌سرا، رشت، آستانه‌اشرفیه، رودسر، املش
مزایای راتون
⚫ دوره رشد کوتاه
⚫ کاهش ۵۰ درصدی مصرف آب و نهاده‌ها
⚫ استفاده بیشتر از نزولات جوی
⚫ افزایش بهره‌وری شالیزارها
⚫ هزینه تولید پایین
⚫ کیفیت پخت و عطر بالا
چرا گران است؟
محصول برداشت راتون بسیار کم است (حدود ۱.۲ تن در هکتار در مقابل ۳ تن کشت اول). بیشتر محصول مصرف خانگی خود کشاورزان است و به ندرت در بازار عرضه می‌شود. همین کمیابی باعث قیمت بالای آن می‌شود. راتون گران‌ترین نوع برنج در ایران است.
محصول شماخود را مستقیم به دست خریداران برسانید. بدون واسطه، همین حالا شروع کنید.
ثبت محصول و شروع فروشتفاوت کیفیت
کیفیت پخت راتون به میزان نگهداری بستگی دارد. اگر آبیاری و کوددهی صحیح انجام شود، محصول باکیفیت و خوش‌طعم به دست می‌آید. اگر فقط به صورت دیمی (آب باران) باشد، کیفیت پایین‌تر می‌شود. دلیل برتری طعم راتون، تاثیر دمای محیط پاییزی بر بیان ژن‌های کنترل‌کننده آمیلوز و عطر برنج است.