چرا برنج‌کاری متهم ردیف اول گازهای گلخانه‌ای است؟
وزیر برای پیگیری و رفع مشکل به رفسنجان رفت
اکتبر 28, 2026
کاشت موفق درخت هلو برای نخستین بار در شهرستان قیروکارزین
اکتبر 29, 2026وقتی صحبت از گازهای گلخانه‌ای، گرمایش زمین و بحران‌های اقلیمی به میان می‌آید، معمولاً همه نگاه‌ها به سمت دودکش کارخانه‌ها، نیروگاه‌های سوخت فسیلی و اگزوز خودروها می‌چرخد. اما یک واقعیت شوکه‌کننده علمی وجود دارد که کمتر کسی درباره آن صحبت می‌کند: یکی از اصلی‌ترین متهمان تولید گازهای گلخانه‌ای، درست در دل مزارع سرسبز و شالیزارهای برنج قرار دارد!
برنج غذای اصلی بیش از نیمی از مردم جهان است، اما آیا تا به حال فکر کرده‌اید که چرا دانشمندان اقلیم‌شناس، برنج‌کاری سنتی را یکی از منابع پرخطر انتشار گازهای گلخانه‌ای می‌دانند؟
راز متان؛ چرا شالیزارها به کانون انتشار گازهای گلخانه‌ای تبدیل شده‌اند؟
ریشه این معضل در شیوه سنتی «کشت غرقابی» نهفته است. در شالیزارهای سنتی، زمین برای هفته‌های طولانی کاملاً زیر آب قرار می‌گیرد. این وضعیت باعث مسدود شدن جریان هوا و از بین رفتن اکسیژن خاک می‌شود.
در این محیط فاقد اکسیژن (بی‌هوازی)، گونه‌ای از میکروارگانیسم‌ها به نام «باکتری‌های متانوژن» فعال می‌شوند. این باکتری‌ها با تجزیه مواد آلی موجود در لجن و خاک غرقابی، حجم عظیمی از گاز متان (CH4) آزاد می‌کنند که از طریق آوندهای گیاه برنج یا حباب‌های آب وارد جو می‌شود.نکته خطرناک اینجاست: گاز متان یکی از قدرتمندترین گازهای گلخانه‌ای است؛ پتانسیل گرمایش جهانی این گاز در یک بازه ۲۰ ساله، بیش از ۸۰ برابر، و در بازه ۱۰۰ ساله، بین ۲۸ تا ۳۴ برابر قوی‌تر از دی‌اکسید کربن (CO2) ارزیابی می‌شود!
آمار و ارقام جهانی؛ ردپای سنگین برنج در انتشار گازهای گلخانه‌ای
برای درک اینکه چرا برنج متهم ردیف اول است، کافی است آمارهای سازمان‌های بین‌المللی را مرور کنیم:
گزارش سازمان فائو (FAO): بخش کشاورزی در مجموع حدود ۱۱ تا ۱۵ درصد از کل انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از فعالیت‌های انسانی در دنیا را تولید می‌کند.
سهم شالیزارها: طبق محاسبات سازمان ملل و فائو، کشت برنج به تنهایی مسئول حدود ۱۰ تا ۱۲ درصد از کل گاز متان تولیدی توسط بشر در جهان است.
برابری با صنایع سنگین: میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای حاصل از مزارع برنج در سراسر دنیا، سالانه با خروجی صدها نیروگاه زغال‌سنگ یا ناوگان حمل‌ونقل هوایی بین‌المللی برابری می‌کند.
آیا باید مصرف برنج را متوقف کنیم؟ راهکار چیست؟
مسلماً حذف برنج از سفره غذایی جهان غیرممکن است؛ اما مهار تولید گازهای گلخانه‌ای در شالیزارها کاملاً ممکن است.
مؤسسه بین‌المللی تحقیقات برنج (IRRI) راه‌حلی نوآورانه به نام «آبیاری تناوبی و خشک‌کردن متناوب» (Alternate Wetting and Drying یا AWD) ارائه داده است.در این روش:
مزرعه به طور دائم غرقاب نمی‌ماند؛ بلکه پس از آبیاری، اجازه داده می‌شود آب فروکش کرده و هوا وارد منافذ خاک شود.با رسیدن اکسیژن به خاک، فعالیت باکتری‌های بی‌هوازی متوقف شده و تولید گاز متان به صفر نزدیک می‌شود.
دستاورد روش AWD:کاهش ۳۰ تا ۵۰ درصدی در انتشار گازهای گلخانه‌ای (متان) در شالیزار.کاهش ۳۰ درصدی مصرف آب، که برای کشور کم‌آبی مانند ایران یک مزیت حیاتی است.تثبیت عملکرد و برداشت محصول بدون افت تناژ.
نتیجه‌گیری و آینده بازار برنج
پرونده ارتباط برنج‌کاری با گازهای گلخانه‌ای نشان می‌دهد که کشاورزی آینده نمی‌تواند به شیوه‌های سنتی و پرمصرف ادامه یابد.
بازارهای بین‌المللی، استانداردهای صادراتی و خریداران عمده به سرعت در حال حرکت به سمت خرید محصولاتی با حداقل ردپای کربن هستند.
کشاورزانی که شیوه‌های پایدار و مدیریت منابع را در پیش بگیرند، برندگان اصلی بازارهای عمده فردا خواهند بود.
درباره سروبان
سروبان به عنوان پلتفرم تخصصی بازار B2B محصولات کشاورزی، بستری مستقیم و شفاف میان کشاورزان پیشرو و خریداران عمده سراسر کشور فراهم کرده است. اگر به دنبال تأمین مستقیم یا فروش عمده محصولات کشاورزی باکیفیت و استاندارد هستید، به جمع فعالان بازار در سروبان بپیوندید.
✨ ثبت نام رایگان!