خوراک دام

یونجه یک ماده مغذی است که با نام Medicago sativa در جهان شناخته شده است. در جهان نزدیک به 33 میلیون هکتار یونجه برای خوراک دام کشت می شود.

یونجه یکی از موارد خشک با ارزش غذایی بسیار بالا برای تغذیه دام هاست و 60 درصدر از مواد غذایی دام ها را تشکیل می دهد.

یونجه و اهمیتی که در تغذیه دام دارد :

نشخوارکنندگان ویژگی های فوق العاده ای دارند، توانایی تبدیل خوراک هایی نظیر علوفه خشک شده، مواد الیافی و محصولات فرعی صنعتی که به طور معمول برای انسان قابل استفاده نیستند به خوراک هایی نظیر شیر و گوشت که مورد مصرف انسان قرار می گیرند، یکی از این ویژگی ها است.  این ویژگی حاصل تجزیه شدن مواد غذایی با استفاده از میکروب های موجود در پیش معده ی این نشخوارکنندگان و بهره گیری آنها از محصولات نهایی به منظور اعمال فیزیولوژیک آن است، که در آخر محصولات پروتئینی مورد مصرف انسان را به وجود می آورد.با نگاهی به جیره غذایی دام ها می توان دریافت که گیاهان علوفه ای به لحاظ اقتصادی و فیزیولوژیکی بخش اعظم را شامل شده به نوعی که شصت تا هفتاد درصد از ماده خشک دریافتی را تامین می نمایند. یکی از مواد لازم در جیره دام ها، فیبر می باشد که برای صحیح کار کردن شکمبه نیاز است. بر این اساس اهمیت یونجه به عنوان مرغوب ترین و مناسب ترین گیاه علوفه ای برای دسته ی نشخوار کنندگان مشخص می گردد.

عواملی که بر ارزش غذایی یونجه موثر هستند :

1. نسبت ساقه به برگ :

یکی از معیار های سنجش نژاد یونجه، نسبت ساقه به برگ است. آزمایشات نشان می دهند، پنجاه درصد پروتئین بخش هوایی یونجه در برگهای آن هستند.

برگ ها در یونجه بسیار مهم اند زیرا دو سوم ماده غذایی و به صورت کلی یک سوم ماده خشک را شامل می گردند.

2. سویه، واریته و گونه گیاه:

ارزش غذایی و ترکیبات شیمیایی یونجه خشک تا حدی به سویه و گونه آن مرتبط است.

ارقام متفاوت یونجه اگرچه با شرایطی مشابه قابل کشت است، اما از نظر مواد معدنی در سطوح متفاوتی وجود دارند.

3. فصل و زمان برداشت یونجه:

تحقیقات به عمل آمده نشان می دهند که مهمترین عامل تاثیر گذار بر کیفیت یونجه، مرحله رشد در زمان برداشت است.

از آنجا که علوفه هایی نظیر یونجه رشدی متفاوت در مقایسه با گندمیان دارند، سریعترین تغییرات در هنگام گلدهی و بلوغ آنها صورت می گیرد.

در تحقیقی که بر میزان پروتئین خام یونجه و بر اساس مقدار ماده خشک در چین دوم صورت گرفته است، نتایج زیر حاصل شده است: یونجه در هنگام آغاز غنچه دهی ۵/۲۱، غنچه دار شدن کامل ۴/۱۹، آغاز گلدهی ۴/۱۸ ، میانه های گلدهی ۱/۱۷، گل کامل ۹/۱۵ و گلدهی کامل مقدار ۶/۱۳ درصد گزارش شده است.

بر این اساس مناسب ترین زمان برداشت علوفه یونجه در چین اول در هنگام غنچه دهی و در چینهای دوم، سوم موقعی که مزرعه به ۱۰ درصد گل دهی رسیده باشد، است.

4. تاثیرات اقلیم آب و هوای فصلی بر ترکیبات یونجه:

عوامل تاثیر گذار بر قابلیت و تشکیل الیاف یونجه عبارتند از سن، شدت نور، درجه حرارت و کود ازته.

افزایش تشکیل لینگین و کاهش قابلیت هضم در نتیجه زیاد شدن درجه حرارت و سن گیاه است.

همچنین کاهش میزان دیواره سلولی و بالارفتن قابلیت هضم در اثر افزایش کود ازته و شدت نور است.

5.خصوصیات و حاصلخیزی خاک:

نوع خاک سبب تغییر ارزش غذایی و ترکیبات گونه های گیاهان می گردد.

یونجه از جمله گیاهانی است که به یک خاک حاصلخیز، خاکی با مقدار زیادی مواد معدنی و همچنین PH بسیار بالا (حد مطلوب ۵/۶)  نیاز دارد.

کاشت یونجه در خاک های اسیدی سبب حاصلخیزی و بهبود ساختمان آنها شده و بسیار رضایت بخش خواهد بود. PH خاک در جذب مواد معدنی برای یونجه یک عامل بسیار مهم است.

نیکل، منگنز، روی و کبالت از جمله مواد معدنی قابل جذب برای یونجه هستند که در خاکهای PH پایین اتفاق می افتد.

بر خلاف این مواد معدنی، موادی دیگر نظیر سیلینوم و مولیبدن در خاکهای PH بالا به میزان بیشتری جذب می گردند.

6. مرحله رشد در زمان برداشت:

مهمترین مورد تاثیرگذار بر ترکیب علوفه یونجه مرحله رشد است.

هر چه سن علوفه زیاد می گردد، میزان نیاز آن به بافتهای ساختمانی بالا رفته و میزان کربوهیدراتهای ساختمانی نظیر سلولز و همی سلولز و لینگین آن افزایش یافته و پروتئین آن کاهش می یابد.

ارزش غذایی یونجه :

در بین گیاهان علوفه ای یونجه از ارزش غذایی بالاتری برخوردار است،

در حالی که نسبت انرژی به پروتئین آن پایینتر است. مراحل رشد یونجه در هر چین مختلف است و در نتیجه ترکیبات شیمیایی آن نیز در هر مرحله با مرحله های دیگر متفاوت است.

برگ و ساقه ی یونجه ترکیبات شیمایی مختلفی داشته و برگ در مقایسه با ساقه با ارزش تر می باشد.

اگر چه فسفر یونجه متوسط است، اما میزان کلسیم گیاهی آن بالاست.

بهترین زمان برداشت یونجهبه علت اینکه الیاف خام در هنگام پایان گل بالاست و یونجه سخت و خشبی می شود و

همچنین وجود موادی تلخ در آن و حضور ساپونین و گونه ای الکالوئید در این مرحله از رشد، حیوان ها یونجه های به گل نشسته را با بی اشتهایی مصرف می کنند.

نوع استفاده از یونجه مناسب ترین زمان برداشت را مشخص می نماید.

اگر یونجه ای باکیفیت جهت مصرف گاوهای شیری مد نظر باشد، بهترین مرحله زمان غنچه دهی یا قبل تر از آن است.

با توجه به نوع یونجه، بازه زمانی ۲۸ روز یا کمتر زمان مناسبی برای برداشت است.

در پرورش گوساله های پرواری که خیلی کیفیت بالا مد نظر نیست، یونجه را باید در هنگام ۲۵ تا پنجاه درصد گلدهی برداشت نمود.

در این حالت حداکثر محصول بدست آمده است.

اگر چه برداشت در زمان غنچه دهی میزان تولید را حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد می کاهد، اما میزان پروتئین و ارزش غذایی آن در مقایسه با چیدن در مراحل اواسط گلدهی بیشتر است.

انواع یونجه در ایران :

۱ – یونجه بمی

۲ – یونجه بغدادی

۳ – یونجه یزدی

۴ – یونجه همدانی

ملاک های تشخیص یونجه مرغوب :

علاوه بر نوع یونجه و زمان برداشت یونجه که بر کیفیت و ارزش غذایی یونجه تاثیر گذار هستند، به طور کلی موارد زیر در تشخیص یونجه های باکیفیت حائز اهمیت هستند. یونجه کاملا خشک باشد.

یونجه خالص و عاری از هرگونه علف هرز باشد. یونجه سالم و بهداشتی و عاری از هر گونه کپک زدگی باشد.

یونجه خشک بهتر است یا تر؟

بررسی ها نشان می دهند یونجه به شکل تر یا خشک مزیتی را برای استفاده در خوراک دام ایجاد نمیکند، هرچند مدارکی در دست است که نشان می دهند یونجه تر مقدار تولید شیر را بیشتر می نماید.

در مصرف یونجه تر به این نکته باید توجه نمود که انبار نمودن یونجه با رطوبت زیاد مشکلات و خطراتی را به دنبال دارد.

رطوبت یونجه بدون استفاده از مواد نگهدارنده نباید بیشتر از ۱۵ درصد باشد.

راه های ارتباط در فضای مجازی

با دنبال کردن صفحه های مجازی سروبان از پیشنهادات ویژه بیشتری با خبر شوید